In deze nieuwsbrief:

• Zomeragenda
• Nederland laat FMO in Nicaragua ongemoeid
• Nicaraguaanse klacht tegen Duitsland bij het Internationaal Gerechtshof, een gotspe
• Fotoverslag workshop en manifestatie 1 juni
• Verslag uit Nicaragua: Eigendomsverhoudingen zijn twijfelachtig | De klimaatomslag en falend beleid | Ziek van en door de dictatuur | Intrekking kanaalconcessie: afstel of uitstel? 
• Korte berichten

Nederland laat FMO in Nicaragua ongemoeid

De verschillende standpunten over de Nederlandse betrokkenheid bij investeringen in Nicaragua worden steeds duidelijker. In juni 2023 publiceerde Confidencial het bericht dat Nederland – via de Financieringsmaatschappij Ontwikkelingslanden (FMO) – inmiddels de grootste internationale geldschieter is voor de ontwikkeling van private sectoractiviteiten in Nicaragua. Uit gepubliceerde cijfers van de Centrale Bank van Nicaragua (BCN) bleek dat de FMO leningen in 2022 waren gegroeid tot een omvang van ruim US$ 150 miljoen, een toename met maar liefst 66% ten opzichte van voorgaande jaren (zie Nicaragua Nieuwsbrief oktober 2023). Op 27 oktober 2023 meldt RTL Nieuws : Nederlands geld mogelijk naar dictatuur Nicaragua: ‘Geen controle mogelijk'.

FMO blijft doorgaan met investeringen in Nicaragua

Het is vreemd dat - terwijl het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken de bilaterale ontwikkelingssamenwerking met de Nicaraguaanse overheid heeft bevroren - de FMO projecten toch onbelemmerd kunnen doorgaan. Hoewel Nicaragua een dictatuur is zouden leningen aan bedrijven in de private sector zonder betrokkenheid van de overheid plaatsvinden, zo luidt de legitimatie. Een merkwaardige redenering omdat de Sandinistische partij directe invloed uitoefent op alle beslissingen over kredietverlening en het verschaffen van exportlicenties. De verwevenheid van de economie met alle lagen van de Sandinistische overheid – van nationaal tot lokaal niveau – maakt dat er van een vrij ondernemersklimaat geen sprake is.

De grootschalige inzet van FMO in Nicaragua verleent daarmee legitimiteit aan het regime van Ortega/Murillo. In een open brief maakten de Nicaraguaanse vluchtelingen in Nederland ernstig bezwaar tegen de FMO-financiering van ondernemers, instellingen of bedrijven in Nicaragua. Gezien het repressieve maatschappelijke klimaat en de grove schendingen van mensenrechten in Nicaragua, is de betrokkenheid van FMO bij leningen en deelnemingen aan Nicaraguaanse bedrijven ongepast. De Nederlandse overheid kan ook geen enkel onafhankelijk toezicht uitoefenen op lopende FMO-investeringen, mede omdat Nicaragua de diplomatieke relaties met Nederland verbroken heeft.

De FMO stelt in een reactie de taak te hebben om private ondernemers ook in moeilijke tijden te blijven steunen: ‘We hebben geen advies of informatie ontvangen die ons ertoe zou moeten brengen om aanvullende maatregelen te nemen. Het omslagpunt is wanneer de overheid inbreuk maakt op de regelgeving en de zakelijke omgeving om klanten te beschermen en wanneer de positieve impact van de FMO-investeringen niet wordt bereikt. De FMO directie is van mening dat dit punt nog niet is bereikt en is daarom van plan om te blijven investeren in Nicaragua.'

Mistige verantwoordelijkheden

De besluitvorming over het al dan niet voortzetten van de FMO-investeringen in Nicaragua verloopt mistig. Terwijl het merendeel van het FMO kapitaal afkomstig is van de Nederlandse overheid, laat deze FMO geheel vrij in haar beslissingen over concrete investeringen. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken (MinBuZa ) kan FMO wel een aanwijzing geven als de mensenrechtensituatie daartoe aanleiding geeft. FMO zelf let vooral op de vermeende vrijheid van ondernemingsklimaat. FMO beweert dat zij 'goed toezicht houdt op wat er met de geldstromen gebeurt’, maar het is op geen enkele wijze duidelijk waaruit dat toezicht dan feitelijk bestaat.

Uit interne documenten van het Ministerie (opgevraagd met een WOO verzoek) blijkt dat de Nederlandse ambassade al in juni 2018 aangeeft dat ‘het goed is als we ook het gesprek met FMO aangaan; het is van belang dat FMO de afweging maakt welke impact de politieke situatie op hun projecten heeft en te weten in welke mate de Nicaraguaanse overheid bij de projecten betrokken is.' Een maand later komt het bericht uit Den Haag: in geen enkel project bestaat een directe financieringslijn met de lokale overheid. Vanuit het Ministerie is er dus ook geen aanleiding om actie te ondernemen, maar de situatie wordt wel scherp in de gaten gehouden. Wel wordt in augustus 2018 de faciliteit voor exportkredietverzekering opgeschort vanwege de verslechterende financieel economische situatie van de overheidsfinanciën en economische groei.

In november 2019 brengt FMO CEO Peter van Mierlo een bezoek aan Nicaragua. In de briefing door de Nederlandse ambassade in San Jose wordt ‘de complexe en gevoelige politieke context' in de regio toegelicht. Voor Nicaragua werd benadrukt dat staat en bedrijfsleven vaak moeilijk van elkaar te onderscheiden zijn en dat er hiermee risico’s zijn gemoeid voor FMO, zoals sancties.

In mei 2020 onderzoekt FMO de mogelijke connectie tussen de moord op 6 inheemse mensen in Nicaragua in de nabijheid van één van haar projecten. FMO wordt ook genoemd in een rapport van het Oakland Instituut en wordt daarbij in verband gebracht met repressie rondom de mijnbouw in de Atlantische zone van Nicaragua.

Nadat in oktober 2022 president Ortega de diplomatieke relaties met Nederland verbreekt – uit onvrede over de stopzetting door Nederland van de bilaterale financiering van een ziekenhuis vanwege de zorgen over de mensenrechten in Nicaragua – krijgt FMO de bevestiging dat de verplichtingen die zij heeft op basis van lopende afspraken kunnen doorgaan. Of er mogelijkheden zijn om afspraken op te schorten of te beëindigen hangt af van politieke criteria. MinBuZa zou dan moeten onderbouwen dat activiteiten in strijd zijn met het algehele Nederlandse buitenlandbeleid.

Verdere stappen

Uit het antwoord op Kamervragen van Jasper van Dijk (SP) blijkt dat de Nederlandse overheid heel veel afstand blijft houden ten opzichte van FMO. FMO is een staatsdeelneming maar opereert op grote afstand van de staat. FMO is zelf verantwoordelijk voor het bepalen van haar sectorstrategie, landenkeuze en individuele investeringen. Het ministerie van Buitenlandse Zaken is het beleidsverantwoordelijk departement en houdt op grote afstand toezicht op het beleid van FMO. Daarbij zijn een aantal beleidsuitgangspunten en criteria overeengekomen die als richtsnoer dienen bij de identificatie en implementatie van de dienstverlening van FMO. FMO moet zich houden aan internationaal geaccepteerde standaard richtlijnen over maatschappelijk verantwoord ondernemen (van IFC en OECD). Naast toetsing op deze standaarden dient FMO ook lokale stakeholders te consulteren om goed geïnformeerde investeringskeuzes te kunnen maken.

FMO heeft recent aanvullend onderzoek gedaan naar mogelijke relaties tussen haar investeringen en de Nicaraguaanse overheid. Dit onderzoek is niet publiek gemaakt, maar volgens het Ministerie kwamen er geen signalen over mogelijke relaties tussen haar klanten en de Nicaraguaanse overheid. FMO heeft in dit onderzoek niet alleen met betrokkenen bij investeringen gesproken, maar ook met onafhankelijke derden om zo volledig mogelijk en zorgvuldig geïnformeerd te worden.

Het is duidelijk dat FMO zelf geen grenzen stelt aan haar investeringen vanwege de kritische situatie van de mensenrechten en het verslechterende ondernemingsklimaat in Nicaragua. Dit maakt dat de Nederlandse regering moet worden aangesproken op haar verantwoordelijk ten aanzien van het investeren van publieke middelen in private sector programma’s in Nicaragua.

Nicaraguaanse klacht tegen Duitsland bij het Internationaal Gerechtshof, een gotspe

In maart van dit jaar heeft de Nicaraguaanse staat Duitsland aangeklaagd bij het Internationaal Gerechtshof in Den Haag. Ons buurland – na de VS de belangrijkste militaire bondgenoot van Israël – wordt ervan beschuldigd politieke, financiële en militaire hulp aan Israël te verschaffen en daarmee medeplichtig te zijn aan de genocide op de Palestijnse bevolking in Gaza. Daarnaast wordt Duitsland aangeklaagd vanwege het beëindigen van de betalingen aan de VN-organisatie UNRWA, die een cruciale rol speelt in de humanitaire hulp aan de Palestijnse vluchtelingen.

Vanaf 8 april is de zaak door het Internationaal Gerechtshof in Den Haag in behandeling. Om haar aanklacht kracht bij te zetten sloot Nicaragua op 10 april haar ambassade in Berlijn. Er zijn aanwijzingen dat de Nicaraguaanse aanklacht via Rusland geïnitieerd en betaald werd. Dit in het kader van campagnes om de westerse wereld politiek en maatschappelijk te destabiliseren. Volgens een gedetailleerd rapport van westerse inlichtingendiensten, waar Politico op 24 april mee naar buiten kwam, zouden de betrekkingen tussen Poetin en Ortega gemaakt hebben dat Nicaragua zich in deze kwestie tot het Internationaal Gerechtshof heeft gewend. In juridische zin grijpt de aanklacht terug op de afspraken die gemaakt zijn tijdens de Genocideconventie van Genève in 1948.

Rusland en Nicaragua hebben vanaf de Koude Oorlog een hechte relatie. De toenmalige Sovjet- Unie steunde de Sandinistische revolutie bij de omverwerping van de Somoza-dictatuur in 1979. De laatste jaren weten Daniel Ortega en Rosario Murillo zich geïnspireerd door de wijze waarop de Poetin-dictatuur afrekent met alles wat met oppositie te maken heeft, zoals de wetgeving met betrekking tot “buitenlandse agenten”, het sluiten van NGO’s en mensenrechtenorganisaties, en het monddood maken van de onafhankelijke pers.

De relatie tussen Poetin en het Internationaal Gerechtshof is er sinds de inval van Rusland in Oekraïne niet beter op geworden en Poetin zou er alles aan gelegen zijn om de geloofwaardigheid van het Gerechtshof te ondermijnen. Zeker nadat het Gerechtshof de Russische inval van februari 2022 in Oekraïne had veroordeeld en Rusland gelastte alle vijandelijkheden onmiddellijk te stoppen.

Terug naar de Nicaraguaanse aanklacht tegen Duitsland. Op 30 april 2024 werd die niet ontvankelijk verklaard door het Internationaal Gerechtshof. Het tribunaal van 16 rechters verwierpen de klacht van Nicaragua met 15 stemmen tegen en één voor.

Uit de verklaring van het Informatiebureau Nicaragua in Wuppertal: “Wij veroordelen het bloedbad dat Hamas aanrichtte op 7 oktober 2023. Wij zijn solidair met de slachtoffers aan beide kanten en steunen de initiatieven voor een vreedzame toekomst voor Palestijnen en Israëliërs. Duitsland is na de VS de grootste wapenleverancier aan Israël en die leveringen zijn na 7 oktober 2023 zelfs toegenomen, waarmee zij de oorlog tegen de Palestijnse bevolking steunt. De federale regering uit slechts lauwe kritiek op de rechtsextremisten binnen de Israëlische regering, die uiteindelijk streeft naar de vernietiging van Gaza en het verdrijven van de Palestijnse bevolking. Ook tolereert zij het Palestijnse nederzettingen beleid op de Westoever, iets wat in strijd is met het internationaal recht.”

Dat de Nicaraguaanse dictatuur, die bewezen heeft niet terug te deinzen voor het systematisch vertrappen van de mensenrechten en het samenwerken met pariastaten binnen de internationale gemeenschap, mee denkt te kunnen liften op de terechte internationale verontwaardiging over de Israëlische moordpartijen in Gaza noemen we in goed Nederlands een gotspe.

Verslag uit Nicaragua

Eigendomsverhoudingen in Nicaragua zijn twijfelachtig

Tijdens de revolutie in de jaren tachtig had ik het nooit zo te doen met ondernemers die onteigend werden omdat zij de dictatuur van Somoza hadden gesteund. Mijn gebrek aan mededogen met hen had te maken met de grofheid die velen van hen aan de dag legden tegenover hun personeel. Het uitbetalen van lage lonen en hun mentaliteit ‘Voor jou tien anderen’ maakte dat ik doorgaans reageerde met ‘Boontje komt om zijn loontje’ als rijken te grazen werden genomen door de revolutionaire regering of door opstandige arbeiders.

Anno 2024 zit ik daar anders in. Niet doordat ik wezenlijk anders ben gaan denken over de noodzaak tot herverdeling van rijkdom maar omdat het initiatief daartoe in het Nicaragua vandaag de dag van een politieke maffia komt: aanhangers van een perfide dictatuur vergrijpen zich schaamteloos aan andermans bezit. Alleen al de afgelopen week tekende ik daar meerdere voorbeelden van op.

In mijn hotel in de buurt van Muy Muy hoor ik ‘s ochtends bij het wakker worden apen schreeuwen. Omdat ik hier als toerist ben – want journalisten zijn ongewenst in dit land – loop ik achter het hotel via een stijl pad de heuvel op, waar ik uitkom bij een boerderij. Blaffende honden worden onmiddellijk tot de orde geroepen door een klein meisje, en een man van middelbare leeftijd komt op mij toelopen. We schudden handen en hij heet mij hartelijk welkom. Ik loop de kraal in waar koeien met kalfjes worden gemolken. Een deel van de melk gaat de emmer in, een ander deel wordt opgedronken door de kalfjes. De uitgang van de kraal aan de achterkant komt uit op een stukje bos waar de brulapen huizen.

Terug bij de boer: ‘Nee, makkelijk is het leven niet want de prijzen voor alles wat we nodig hebben op de boerderij zijn behoorlijk gestegen’, zegt die. ‘Maar dat is nog niet alles. Deze boerderij was van mijn broer, die drie jaar geleden aan covid overleden is. Kort voor zijn dood had hij de boerderij aan mijn moeder overgedaan, maar nu wil het geval dat een neef van ons die gelieerd is aan hoge partijfunctionarissen onze boerderij af wil pakken. Hij is vriendjes met de mensen die hier beneden wonen en die hun koeien op ons land laten grazen. We worden geprovoceerd maar als we daarop zouden reageren hebben we de poppen aan het dansen. De enige gerechtigheid die wij kennen (wijst met zijn hand naar boven) is die van Onze Lieve Heer. Die ziet alles, ons lot ligt in zijn handen en vroeg of laat zullen degenen die zich tijdens hun leven misdragen daar een prijs voor betalen.’

Twee dagen daarna verblijf ik met enkele vrienden in een klein resort dat tegen de jungle aan ligt. Een Europees echtpaar dat vroeger ontwikkelingswerk deed heeft de boerderij in de buurt van Esteli gekocht en omgetoverd tot een paradijsje. Op haar vogel-app identificeert mijn partner 37 vogelsoorten in dertig minuten. Voor ons vertrek de volgende dag maak ik een praatje met de man van het stel. ‘Wij zijn gepensioneerd en hebben een prachtig leven achter de rug’, zegt hij. ‘Dat maakt dat ik me niet zoveel zorgen maak. En hoewel ik mij niet met de politiek bemoei en goede relaties met mijn buren onderhoud, ben ik niet iemand die zijn mond houd als ik geconfronteerd word met dingen die mij niet zinnen. Hier in ons dorp zijn er onlangs twee ondernemers op onduidelijke gronden onteigend, wat maakt dat ik geen enkele zekerheid heb dat ons dit lot bespaard blijft. Maar voorlopig heb ik het hier naar mijn zin, al zou ik er niet over peinzen om onder de huidige omstandigheden opnieuw zo’n avontuur aan te gaan. 

Via-via kom ik terecht bij een echtpaar waarvan zowel de man als de vrouw op HBO-niveau een agrarische opleiding hebben genoten. Twintig jaar geleden is de vrouw een week op cursus geweest in Groningen, wat maakt dat zij dierbare herinneringen heeft aan die stad. Op een enorm uitgestrekte boerderij verbouwde zij samen met haar man aubergines, okra’s en andere exotische groenten. Het leeuwendeel van hun producten verkochten zij aan een groothandel die gerund werd door een Cubaan. Maar op een kwade dag was de Cubaan gevlogen, terwijl hij nog voor 50 duizend dollar in het krijt stond bij Osmundo en Leticia. Omdat zij daardoor niet in staat waren om een bankkrediet binnen de gestelde termijn af te lossen, legde de bank beslag op het meest vruchtbare deel van hun boerderij. Dat stuk land verpachtte de bank vervolgens aan een voormalig kolonel van het Nicaraguaanse leger.

Volgens het gedupeerde echtpaar zijn zij het slachtoffer van onrechtmatig handelen van de bank. Om de zaak recht te zetten, namen zij een advocaat in de arm. ‘Omdat de hele procedure nu al twee jaar loopt, vroeg ik hem vorige week wanneer de rechter eindelijk met een vonnis komt’, zegt Osmundo. ‘Antwoordt hij dat hij daar niets over kan zeggen omdat hij dat niet in de hand heeft. ‘Mooie boel’, zei ik hem. ‘Wanneer ik watermeloenen kweek, kan ik je toezeggen dat ik jou die over 48 dagen lever maar wij zijn blijkbaar veroordeeld om in permanente onzekerheid te leven.’      

‘Denk maar niet dat die onzekerheid met betrekking tot eigendomsverhoudingen van vandaag of gisteren is’, hoor ik van een vriendin. ‘Wij hadden een koffiebedrijf van ongeveer 50 hectare, waar we een paar jaar niet konden werken omdat het in de jaren tachtig midden in oorlogsgebied lag. Wanneer je er wel heen ging werd je door de contra gedwongen om van alles en nog wat voor ze te kopen en als je daarna in de stad kwam kreeg je gezeik met de sandinisten die jou verdachten van steun aan de contra. We zaten tussen twee vuren, wat maakte dat we de boerderij een paar jaar braak lieten liggen. Die is toen door een groep mensen gekraakt. Toen wij na beëindiging van het gewapend conflict een advocaat in de arm namen om ons rechtmatig bezit te claimen, verkocht één van de bezetters de boerderij een paar dagen voordat de rechter uitspraak deed. En dat proces herhaalde zich daarna nog een keer.

Vorig jaar is de boerderij opgekocht door de Canadian Mining Company voor een bedrag van 4 miljoen dollar. Hoewel wij formeel nog steeds eigenaar zijn van de boerderij, is er geen haar op mijn hoofd die maakt dat ik daar werk ga maken. Inmiddels gaat het om groot geld en worden mijn man en ik morgen dood langs de kant van de weg gevonden als we een poging zouden doen om ons recht te halen.’

Ik deel die ervaringen met een vooraanstaand academicus, die in de lach schiet terwijl hij mij aanhoort. ‘Je ziet hoe mooi ik hier woon maar tegelijkertijd ben ik ervan doordrongen hoe betrekkelijk dat is. Als ik de pech heb dat een hooggeplaatste partijfunctionaris zijn oog op mijn villa laat vallen, kan ik het schudden.’ ‘Maar leidt die onzekerheid met betrekking tot eigendomsverhoudingen er dan niet toe dat niemand hier meer investeert?’, vraag ik hem. ‘Nou, vergeet dat maar. Genoeg mensen met geld en goede connecties investeren hier alsof er niks aan de hand is. Tegelijkertijd verbaas ik me erover hoe sommige ondernemers geen strobreed in de weg wordt gelegd door de dictatuur. Een kwestie van vriendjespolitiek en deals waar je als buitenstaander de vingers niet achter krijgt.’  

De klimaatomslag en falend beleid

 Iedereen die hier een paar jaar gewoond heeft, kan erover meepraten. De hitte in februari en maart en de verlossing half april wanneer de eerste stortbuien vallen. Maar net als in Nederland, waar de Elfstedentocht in het cultuurhistorisch museum dreigt te belanden, verandert het klimaat in Nicaragua snel. Iedereen klaagt over de bizar hoge temperaturen, soms tot boven de 40 graden Celsius. De gevolgen van de klimaatomslag hier zijn veel directer voelbaar dan in Nederland, waar de land- en tuinbouwsector vandaag de dag op semi-industriële basis plaatsvindt, geen acuut gebrek aan drinkwater is en klimaatbeheersing in kantoren en in huizen geen extreme luxe is. In Nicaragua zien we dat de onregelmatige neerslag leidt tot mislukte oogsten, het droogvallen van stuwmeren en waterbronnen en levensbedreigende temperaturen voor ouderen en mensen die buiten moeten werken. 

Voor zover menselijk handelen van invloed is op de klimaatomslag, draagt de dictatuur daar eerder toe bij dan dat zij die afremt: het kappen van oerwoud ten behoeve van houtexport en goudwinning gaat bijvoorbeeld onverminderd door. Dit maakt dat het Groenfonds voor het Klimaat (Green Climate Fund) begin maart van dit jaar bekend heeft gemaakt dat zij definitief afziet van het verschaffen van een geplande subsidie van bijna 120 miljoen dollar aan de regering van Nicaragua. Volgens plan zouden die fondsen geïnvesteerd worden in het beschermen van de oerwouden aan de Atlantische Kust. Maar de ongenadige houtkap en het schenden van de autonomie en mensenrechten van inheemse gemeenschappen hebben de directie van het Groenfonds tot deze ongebruikelijke financiële boycot gemotiveerd.  
 

Ziek van en door de dictatuur

Mijn netwerk in Nicaragua bestaat vrijwel uitsluitend uit mensen uit de midden- en de werkende klasse. Grote ondernemers, hoofden van ministeries en mensen uit de politieke top ken ik niet zoveel. Maar aan het eind van elk bezoek ga ik standaard een paar uur langs bij ‘mijn man in Managua’ om te horen hoe de vlag er op het allerhoogste niveau bij hangt. ‘Tot op de dag van vandaag spreek ik zonder terughoudendheid met iedereen’, zegt hij. Niet in de media, niet in grotere gezelschappen maar één op één. Als ik dat niet zou doen, zou ik stikken (hij grijpt met twee handen naar zijn keel) Ik kan niet anders, ik heb het voordeel dat mijn zus nog steeds op een sleutelpositie binnen de dictatuur zit, maar als het gaat om mijn drive om vrijuit te spreken vraag ik me wel af ‘Hoe lang nog?’      

‘Niet langer is de repressie selectief; vandaag de dag wordt iedereen gepakt die zich tegen de dictatuur uitspreekt. Om mensen het zwijgen op te leggen is het niet nodig om ze te martelen; via het ontslaan van echte of vermeende dissidenten, het ontnemen van hun bezittingen, het straffen van hun kinderen, ouders en andere verwanten komen ze een heel eind. Tegelijkertijd neemt de repressie potsierlijke vormen aan. Zeven volle pick ups met politieagenten voor een kerkje van niks bij mij om de hoek, totaal bespottelijk. Vanuit ons geloof (katholicisme: red.) mogen wij God niet aanroepen om de dood van een naaste te bespoedigen. Dit maakt, zo hoor ik van mensen uit ons gehucht, dat oudjes de Heer smeken om eeuwige rust en vergeving voor onze vicepresidente die uitgegroeid is tot het symbool van de terreur.’

‘Internationaal heeft de dictatuur de wind in de rug. Macro-economisch is het land redelijk stabiel, onderwijs en gezondheidszorg – wat je ook van de kwaliteit kan vinden – zijn gratis, de kwaliteit van de infrastructuur en met name het wegennet is enorm  verbeterd. En gezien de precaire internationale situatie – Oekraïne, Gaza, oplopende spanningen tussen de VS en China – is de Nicaraguaanse dictatuur niet nieuwswaardig en heeft zij internationaal weinig te vrezen. Dit, in combinatie met de repressie die steeds verfijnder en effectiever is, maakt dat de hoop op verandering praktisch verdwenen is. Al weet natuurlijk niemand wat er gebeurt wanneer Ortega of Murillo, die de jongsten niet meer zijn, komen te overlijden. En ook is het de vraag wat op de langere termijn de gevolgen van de verslechterende levensomstandigheden van de volksmassa’s zullen zijn.’  

‘Onze vicepresidente lijkt zich steeds duidelijker op te maken om haar man op enig moment op te volgen en het presidentiële pad vrij te maken voor hun zoon Laureano. Zij ontdoet zich van al die kaderleden op hoge posities die zich in de jaren tachtig bewezen hebben en loyaal zijn aan haar man (Daniel Ortega: red.). Ze worden vervangen door haar nieuwe generatie kaderleden uit de Juventud Sandinista. Dit heeft onder andere gemaakt dat het juridisch apparaat de afgelopen maanden van boven tot beneden leeg is geveegd. Ook binnen het leger vinden er zuiveringen plaats.’

‘Officieel beleven we de derde fase van de sandinistische revolutie maar de realiteit is een andere. Tot en met legendarische commandanten van de revolutie die niets van de dictatuur moeten hebben worden onder politietoezicht gesteld en geïntimideerd. Met één van hen- die bij een bezoek aan de deur onlangs uitgemaakt werd voor ‘vijand van de soevereiniteit van Nicaragua’- heb ik regelmatig contact. Het voorstel van wekelijks terugkerende agenten en veiligheidsmensen om onder het genot van een kopje koffie een beetje bij te praten, wijst hij van de hand. ‘Koffie drinken doe ik alleen met vrienden’, antwoordt hij zijn ongewenste gasten.

‘De corruptie binnen alle lagen van het staatsapparaat is endemisch, iedereen doet daaraan mee. Dat gaat via belastingheffingen, het innen van boetes en nepotisme en juridisch gefoezel: het toeschuiven van banen en aantrekkelijke posities aan familieleden. Het gros van de mensen in de top runnen binnen het staatsapparaat hun eigen toko en wijzen banen, salarissen en nieuwe auto’s aan familieleden toe.’  

‘Tegelijkertijd is niemand zeker van zijn positie binnen de hiërarchie. Ook functionarissen die zich bewezen hebben als slippendragers van het presidentieel paar kunnen van de ene op de andere dag aan de dijk worden gezet. De tweede man binnen het politiecorps – Adolfo Marenco – kreeg vorig jaar op last van de vicepresidente ontslag aangezegd. Hem werd een belangrijke functie in het sociale domein aangeboden maar daar bedankte hij voor. Daarop werd hij opgepakt en hij wordt nu al een jaar op een onbekende plaats vastgehouden, zonder dat er zelfs maar een aanklacht tegen hem is ingediend.’

‘Kan het niet zo zijn dat hij uit de weg is geruimd?’, vraag ik mijn man. ‘Nee’, antwoordt die fel en zelfverzekerd, ‘hij is niet dood. Het probleem is dat hij – net als Rafael Solis van het Hooggerechtshof destijds – teveel weet en de dictatuur er alles aan doet om te voorkomen dat hij in het buitenland opduikt en gaat praten. Dit maakt dat zelfs zijn vrouw en dochter niet weten waar hij zit.’

‘Het afgelopen jaar zijn er zeven burgemeesters uit hun functie gezet. Standaard worden dan de boeken gecontroleerd en worden zo bewijzen gevonden van ongeoorloofde uitgaven. De vraag of de burgemeester in kwestie draagvlak onder de bevolking heeft speelt daarbij volstrekt geen rol. Sterker nog, het presidentieel echtpaar zit bepaald niet te wachten op autoriteiten met een eigen achterban. Zij weten zich gesteund door de bevolking, omringen zich door personen die hen naar de mond praten en door hen geëntameerd onderzoek bevestigt die massale steun. In die zin leven ze een beangstigende parallelle werkelijkheid.’

‘Nicaragua lijkt stabiel maar ik durf de stelling aan dat de onvrede en de frustraties onder de bevolking momenteel groter zijn dan in 2018. De psychische nood onder professionals in overheidsdienst is dan ook enorm. Jammer dat je zo snel weg gaat want ik had je graag in contact gebracht met een psychologe met wie ik gisteren gesproken heb. Die heeft momenteel 18 patiënten, die door toedoen van hun werkomstandigheden geplaagd worden door depressies, slapeloosheid en paranoia. Niet die professionals maar het systeem is ziek.’ 

Intrekking kanaalconcessie: afstel of uitstel?

Op 10 mei maakte de Nicaraguaanse regering geheel onverwacht bekend dat de kanaalconcessie die in 2013 aan de Chinese multimiljonair Wang Jing was verleend, is ingetrokken. De reputatie van de Chinese tycoon die de afgelopen jaren het nodige te stellen had met de justitie in zijn land, was al behoorlijk afgebladderd. De controversiële concessie, leidde tot heftige protesten vanuit de boerenwereld en de milieubeweging omdat zij vreesden dat die zeer schadelijk zou zijn voor de soevereiniteit van het land. Daarnaast bood de concessie ook allerlei mogelijkheden om naast een kanaal dwars door het land en door het Meer van Nicaragua hotels te bouwen en vrijhandelszones, havens en andere vormen van vastgoedontwikkeling te ontwikkelen. Omdat er nog geen definitief tracé van het kanaal bekend was, zou in theorie de Chinese maatschappij van Wang Jing in heel het land toe kunnen slaan. Tenslotte was de te verwachten milieuschade enorm, met groot gevaar voor het Meer van Nicaragua, het belangrijkste zoetwaterbassin van het land.

De tegenstanders van het kanaal zijn ook politieke tegenstanders van Ortega. Zij kraaien nu de overwinning, maar ze realiseren zich ook dat de dreiging van een kanaal nog niet helemaal is verdwenen. Ortega heeft namelijk alleen de wet nummer 840 ingetrokken. Die wet regelde specifiek de concessie aan het bedrijf van Wang Jing, de HKND-groep. Maar een jaar eerder, in 2012, was er al een andere kanaalwet door het parlement aangenomen, Wet nummer 800. Die wet is niet ingetrokken, maar enigszins aangepast. Niet langer ligt de verantwoordelijkheid bij een aparte kanaalautoriteit, maar bij het Ministerie van Transport.

Ortega zou met het handhaven van Wet 800 zijn gezicht willen redden. Oppositiegroepen roepen nu stellig dat het kanaal economisch onhaalbaar is, maar of die bewering echt klopt is de vraag. Het Nederlandse consultancybureau Ecorys rapporteerde na een gedegen onderzoek in 2012-2013 juist positief op dit vlak. De wereld is veranderd in de afgelopen 12 jaar, maar of dat genoeg is om het kanaal nu economisch af te schieten?
 
De “nieuwe werkelijkheid”, waaraan het parlement bij de wetswijzigingen refereert, kan natuurlijk ook zicht op een andere geldschieter zijn. Dan wijst realisme opnieuw naar China. Dat land heeft de tijd, de capaciteit en het geld voor dit soort mega infrastructurele investeringen. Het geeft ook inhoud aan Rosario Murillo’s opmerking in februari “dat het kanaal er echt zou komen”.

Hoe vaak ook plannen van Ortega luchtkastelen bleken, het is niet gezegd dat dit ook voor het kanaal geldt; alle weerstand van boeren, inheemse volken en milieugroeperingen ten spijt.

Korte Nieuwsberichten

Dramatisch faillissement van CISA/Mercon

In december 2023 werd de koffiemarkt opgeschrikt door het bericht van het faillissement van de grootste Nicaraguaanse koffie-exporteur CISA. Het moederbedrijf Mercon van de familie Baltodano staat geregistreerd in Nederland. CISA/Mercon exporteerde gemiddeld zo’n 69 million kilo koffie, ongeveer de helft van de totale koffieoogst. Koffie is de tweede exportproduct (na goud), verschaft inkomen en werk aan 38.000 koffieboeren en ruim 600.000 arbeiders en de exporten leverden in 2022 ruim 710 miljoen USS$ op.

De financiële situatie van CISA/Mercon bleek zeer zorgwekkend. Aan uitstaande schulden stond een bedrag van ruim 360 miljoen US$ open. Hiervan staat zo'n 36 miljoen uit bij lokale en regionale banken (vooral Lafise Bancentro), maar de Nederlandse betrokkenheid is uitzonderlijk groot, met zowel Rabobank (202 miljoen US$) als FMO (25 miljoen US$) als grote financiers. Naar recentelijk blijkt is ook de Nicaraguaanse overheid een schuldeiser (ca 30 miljoen US$) en heeft daarom beslag gelegd op een aantal activa van Mercon.

In de lokale pers (Confidencial, La Prensa) wordt gesproken over een poging van de overheid om grotere controle over de belangrijke koffiesector te verwerven. In de rangorde der schuldeisers is het ook mogelijk dat een deel van de uitgaande FMO lening uiteindelijk toevloeit aan de Nicaraguaanse staat. FMO raakt hierdoor verder betrokken bij de dictatuur.

Voor de lokale koffieboeren is het faillissement van CISA/Mercon midden in het oogstseizoen een grote ramp. Boeren kunnen geen krediet meer krijgen om de inhuur van arbeiders voor de oogst te financieren. Zij kunnen de koffieoogst ook niet verkopen via andere handelshuizen omdat er een voorfinanciering van CISA op rust. Er wordt naarstig gezocht naar oplossingen, maar er zijn nog weinig mogelijkheden gevonden om de koffie te kunnen exporteren. Boeren moeten nu vaak genoegen nemen met een lagere prijs of een langere wachttijd voor betaling. Voor de Nicaraguaanse overheid ontstaan er zo nieuwe mogelijkheden om haar controle over de koffiesector te verstevigen.
 
Nieuwe wet op cybersecurity moet onafhankelijke media aan banden leggen

Via de 'Algemene Convergente Telecommunicatiewet' zet de Nicaraguaanse regering in op een strakkere controle op wat audiovisuele makers en andere media op internet plaatsen. Deze wetgeving zal de Algemene Telecommunicatie- en Postwet, die sinds 1995 van kracht is, vervangen.

In de nieuwe initiatiefwet, op 5 maart 2024 door de regering Ortega naar het parlement (de Nationale Vergadering) gestuurd, wordt ook vastgelegd dat audiovisuele producenten en lokale zenders bij het Nicaraguaanse Instituut voor Telecommunicatie en Postdiensten (Telcor) vergunning moeten aanvragen om in Nicaragua werkzaam te zijn.

Het heeft er alle schijn van dat deze wet, die tal van lacunes en dubbelzinnigheden vertoont, als politiek instrument ingezet gaat worden om iedere vorm van oppositie tegen regime uit te schakelen. De nieuwe maatregelen zouden ook van toepassing kunnen zijn op onafhankelijke digitale mediakanalen die vanuit het buitenland opereren. Het regime van Maduro in Venezuela deed dat al eerder, zonder daar een wettelijke basis voor te hebben. Confidencial 5 mei 2024

Na de Katholieke Kerk worden nu de Evangelische Kerken aangepakt

In Nicaragua zijn minstens 288 organisaties die banden hebben met evangelische kerken op last van het regime gesloten. Ook werden 21 evangelische predikanten in ballingschap gestuurd omdat zij zich zouden hebben ingelaten met politieke kwesties. Elf andere predikanten en twee advocaten die voor de overheid werkzaam waren zitten momenteel gevangen op beschuldiging van het witwassen van fondsen, zonder dat zij zicht hebben op een eerlijk proces.

Josué, die zijn baan verloor bij een evangelische NGO, zegt daar het volgende over: 'Het schandelijke beeld ontstaat dat dat de evangelisten terrein winnen door toedoen van gunsten van de dictatuur, terwijl heel weinig pastors daarvan profiteren. Wat de meesten van ons in werkelijkheid meemaken is dat wij totaal geen ruimte krijgen'. Carmina, die meedeed aan meerdere evangelische initiatieven die door de regering ondersteund werden merkt op: 'Iedereen mag geloven wat hij wil maar helder is dat de Nicaraguaanse dictatuur het geloof vervolgt en er alleen op uit is dat de kerken Daniel Ortega en Rosario Murillo vereren'. Confidencial 5 mei 2024

Ook broer van de president wordt keihard aangepakt

De broer van Daniel Ortega, voormalige commandant van de revolutie en ex-legerleider Humberto Ortega, gaf half mei een uitgebreid interview aan het Argentijnse persbureau Infobae. Daarbij deed hij meerdere opmerkelijke uitspraken. 'Om wat voor reden dan ook ligt de opvolging van Daniel open terwijl degenen die in de rij staan voor zijn opvolging wachten op het moment dat de hoofdpersoon van het toneel verdwijnt. Momenteel is het Rosario Murillo die verantwoordelijk is voor de repressie en de zuiveringen. Zij heeft de controle over de politie en het rechtssysteem al overgenomen'. Met het overlijden van zijn broer Daniel zal volgens Humberto een enorm politiek vacuüm ontstaan dat onmogelijk gevuld kan worden door diens vertrouwelingen. Ook verklaarde de dissidente broer dat er in kringen van het presidentieel echtpaar mensen rond zouden lopen met plannen om hem te vermoorden vanwege zijn kritiek op de manier waarop Daniel en diens vrouw Rosario Murillo het land runnen. Tot slot gaf hij in het interview verschillende ex-commandanten van de revolutie die in Nicaragua verblijven een veeg uit de pan omdat zij zich in stilzwijgen zouden hullen in plaats van zich uit te spreken zoals hij doet.

Daags na de publicatie van het interview viel de politie zijn villa in Managua binnen, waar telefoons, laptops en andere beeld- en geluidsdragers in beslag werden genomen. Humberto werd meegenomen naar het politiebureau waar hij verhoord is. Tevens werd hem huisarrest opgelegd en werd zijn 84-jarige Engelstalige tolk die sinds de jaren '80 in Nicaragua woont stante pede op het vliegtuig naar de VS gezet. Op 21 mei, daags na de politie-inval en het verhoor, kwam het ministerie van Gezondheid met een potsierlijke verklaring waarin stond dat de generaal thuis medisch onderzocht was en specialistische hulp kreeg vanwege hart- en andere ouderdomsproblemen.

Voormalig guerrillacommandant, ex-minister van Gezondheid, sandinistische dissident en voormalig politieke gevangene Dora María Téllez zegt vanuit het buitenland het volgende over de kwestie Humberto: 'Dit is voor Murillo een belediging en een persoonlijke uitdaging, omdat zij al jarenlang fungeert als het alternatieve hoofd van Nicaragua en opvolger van Daniel Ortega in de machtshiërarchie. Zij nam de positie van vicepresident in en is degene die elke dag haar gezicht laat zien terwijl Ortega maar om de 50 of 60 dagen verschijnt en steeds verder aftakelt. De gedachte dat men in handen van Rosario Murillo terecht komt is voor niemand aantrekkelijk, zelfs niet voor de top van het leger. Rosario speelt een cruciale rol in de zuiveringen en de ontmanteling van de rechterlijke macht. Ze is erop uit om de opvolging in haar voordeel te regelen', aldus Téllez.

'Daniel Ortega is de verbinding kwijt, praat onzin, begint te praten over hoe hij zichzelf moet verdedigen en praat uiteindelijk over het weer. Hem arbeidsongeschikt verklaren zou via de Nationale Vergadering moeten lopen, waarbij Murillo dan het presidentschap over zou nemen en een nieuwe vicepresident zou moeten benoemen vanuit de kleine kring van getrouwen', aldus Téllez. Ze voegt daaraan toe dat de persoon van Laureano Ortega (zoon van) enorm wordt gepromoot, met name rond belangrijke kwesties als de relaties met Rusland en China, de internationale handel, het interoceanisch kanaal en de mijnconcessies.

'Alles wat Humberto zegt, wordt gehoord door de militanten van de Sandinistische Partij en zij weten dat hij gelijk heeft. Dat Daniel Ortega geen opvolger heeft, dat Rosario Murillo niet populair is, dat dit een dictatuur in ontbinding is, recentelijk enorm verslechterd is en dat er op korte termijn schone, transparante, competitieve en eerlijke verkiezingen zullen moeten plaatsvinden in Nicaragua. Daarbij hoort het leger in de kazernes te blijven, daar het haar taak is om de nationale soevereiniteit te beschermen'.

'Daniel en Rosario zijn paranoïde, en diep van binnen geloven ze dat Humberto het leger oproept om een militaire staatsgreep uit te voeren… en om in Nicaragua een overgang naar verkiezingen van 2026 vrij te maken.' Maar het leger, meent Téllez, zit op een andere lijn. ‘Wat ik zie zijn officieren van de militaire inlichtingendienst die mensen in het land bezoeken, hen bedreigen en lastig vallen. Net als in 2018 is er sprake van medeplichtigheid van het leger'. Maar er zijn nogal wat militairen die niet in de top van de piramide zitten, die hier anders tegenaan kijken. 'Zij vinden dat generaal Julio Avilés (hoofd van het leger) en twee andere hoog geplaatste generaals een blokkade zijn geworden die hen niet in staat stelt verder te komen, dat de leiding een enorm risico is geworden voor leger als institutie, dat zij verzeild zijn geraakt in een politiek avontuur met een dynastieke dictatoriale familie die zich schuldig maakt aan een systeem van terreur in Nicaragua... Daarbij zijn officieren, van kolonels tot daaronder, diep ontevreden omdat hun paspoorten af worden genomen, hun familieleden het land niet mogen verlaten, ze bedreigd en vernederd worden… Hoge militaire officieren hebben zich ontwikkeld tot medewerkers van de familie Ortega Murillo', aldus Dora María Téllez.

Een andere bekende ex-guerrillera en voormalig lid van het Nicaraguaanse parlement, Mónica Baltodano (onlangs met ons in gesprek, zie de vorige Nieuwsbrief) meent dat het opleggen van huisarrest aan Humberto Ortega opnieuw bewijst dat Murillo de controle heeft over de politie en het justitiële apparaat en met deze maatregel van die macht gebruik maakt. Ze weet heel goed dat ze geen werkelijk politiek gezag heeft op het niveau van de basis van het regime, dat zij op ‘lemen voeten’ loopt en zich bedient van willekeur en tirannie uit angst haar macht te verliezen. Voor een obsessieve psychopaat als Murillo zijn de uitspraken van Humberto dodelijk', aldus Baltodano, die ook in ballingschap leeft. Vanwege deze uitlatingen is er onmiddellijk beslag gelegd op een van haar bezittingen rond de Laguna de Apoyo bij Masaya. Confidencial en Infobae 20/21/23 mei 2024